1. Қазіргі таңда қазақ бло­госферасы қалай дамып келеді?
2. Интернетті реттейтін заң қабылданғалы бері жағдай өзгерді ме? Жалпы, заңнан кейін қазақша блогтардың саны артты ма, әлде кеміді ме?

Асхат Еркімбай, журналист, блогшы:
1. Қазақ блогосферасы деген­де мен қазақтілді блогтар туралы, оның ішінде wordpress блог­тұ­ғырдағылардың жайын баян­дайын. Себебі бізде әзірге тек осы блог­тұғыр ғана қазақ әріп­терін қол­дайды, әрі блогшы­лар­дың өз ері­ктерімен ағылшынтілді жо­баның 80 пайызы қазақ тіліне ау­дарыл­ды. Сондықтан да қазір 100-ден аса блогшылар өздерінің ой-пікірлерін қазақ тілінде білдіру үшін осы тұғырды таңдаған. Осы­дан санаулы жыл бұрын қазақ тіліндегі блогтар саны саусақпен санарлық еді. Алайда интернет қыз­метінің арзандауы мен ми­нистрлердің блог ашуы жаңа ме­дия­ның осы түрін ел ішінде таны­мал етті. Нәтижесінде, блог саны көбеймесе де, қазақ тіліндегі блог­тарды оқитындар саны ана­ғұр­лым артты. Бұрындағы қазақ ті­ліндегі блогтарды көбіне ше­телдегі қандастарымыз бен қазақ ті­лін жетілдіргісі келетін шетел­дік­тер оқитын. Қазір блогтардағы жаз­баға үн қатып, пікір қалд­ыру­шы­лар саны ұлғаюда. Себебі қа­зақ тіліндегі блогтар google.kz, bіng.com, yandex.kz, maіl.ru тәріз­ді іздеу жүйелерінің ішінен оңай та­былады. Көп ретте қазақ тілінде мә­лімет іздеген адам қазақ тілін­де­гі блогтарға тап болатыны сон­дық­тан.
Екіншіден, ақысыз, өз еркімен қа­зақ тілінде ұдайы мәлімет жаңар­тып отырған да осы блог­шылар қауымы. Ресми сайттарда мә­ліметтер арнайы бұйрық келген кез­де ғана орнатылатын болса, блог­шылар қоғамда болып жат­қан оқиғаға дереу үн қатып, өз ой­ларын жазады. Оның үстіне қа­зір қалтафон арқылы блог жүргізу де кең етек алуда. Әрбір нәрсе кө­ле­мі жағынан ұлғайған сайын бел­гілі бір қиындықтарға ұшы­рай­тыны бар. Қазақ тіліндегі блог­тарда да сондай жағдай орын алу­да. Оның біріншісі - қазақ ин­тернетін қолданушылар ара­сын­дағы мәдениеттіліктің әлі де тө­мен­дігі десек, екіншісі - жаңа ме­дияның мақсаттарын айқын тү­сін­­беуінде. Екінші себеп уақыт өте ке­ле, интернетке қатысты білім көп­шілікке кең таралумен жойы­лады десек, бірінші себеп, яғни интернеттегі мәдениеттілік санаға келіп тіреледі. Мәселен, өзімнің жеке блогымдағы жазбаларды еліміздегі кейбір басылымдар көшіріп басатынын, соңынан өз авторларының аттарын қоятынын байқадым. Сондай-ақ интернет­те­гі өзге тораптар да блогтағы жаз­баларға «жиендік» жасауда. Бұл үде­ріс қазақ блогосферасын алаң­датып отыр. Себебі бізде Ба­тыс елдеріндегідей еркін құқық жүйесі әзірге құрылған жоқ. Елі­мізде интернетті реттейтін заң бол­ғанымен, блогты ақпарат құра­лы­на жатқызғанымен, «Блогшылар туралы» заң жоқ.
2. Бас кезінде үлкен дау туып, блог­тарымыз не болады деп дүр­ліккен едік. Бір-екі адам блог­тарын жапты. Алайда қазір кері­сін­ше, жаңадан блогтар ашылып жа­тыр. Бір өкініштісі, соңғы кезде қа­зақ тілінде бейәдеп мазмұндағы блог­тар пайда болды. Менің ойым­ша, бұл қоғамның сол би­лік­ке беріп отырған жауабы тә­різ­ді. Себебі әлеуметтік желілерді қол­данушы өзін барынша еркін се­зініп, пікірін ашық айтады ғой. Же­ке өз басым заңға қарсылар кө­бейсе, оған қарсы пікір біл­ді­ре­тіндер де көбейеді деп ойлай­мын. Мәселе, тек әр адам оны әр­түрлі формада көрсетеді. Сон­дық­тан заң интернеттің дамуына тоқ­тау бола алмайды.

Нұрғиса Асылбеков, аудармашы, блогшы:
1.Ілкі баста қазақ бло­го-сфера­сының тарихи жылнамасы, ке­рек десеңіз шежіресі, менің білуім­ше, 2005 жылдың 13 қыр­күйегінен басталады. Аспаздық тақырыбына қалам тербеп жүрген Эльвира деген замандасымыз шы­мылдықашар жазбасында: «Көп­тен армандағанымды жа­сауға бағытталған бірінші қада­мым!» депті. Расы сол. Интернетті жа­тырқайтын қазақ емес. Ақыры әлемді шарпып жатқан трендтерге үйірсек екенбіз, блогты да өз теңі­міз қып алдық. Қазақ блог­та­ры­ның дамуын айту үшін бастапқы шарт­тарды елемей өту мүмкін емес. Техникалық, функционал­дық кілтипандарды былай қой­ған­да, қарабайыр қазақ қарпін ай­на-қатесіз интернет кәли­ма­сына түсірудің өзі бастауалды шақ­тарда не халде болғанын мұны же­тік білетін «құлтемірді шұ­қылаушылар» (блоггерлер Ерлан мен Аршаттың неологизмі) жақ­сы біледі. «Дайын асқа - тік қасық» деп келе қалған жоқ, мінеки, қазақ блогосферасындағы энту­зиаст­тар. Бертін келе арнаулы түрде сурет өнеріне, ақпараттық-та­нымдық, діни бағыттағы, күн­де­лікті тыныс-тіршілік жайлы алуан тақырыптағы блогтар бой кө­терді. Бұл енді әлгінде тілге тиек ет­кендей, саф энтузиастік бас­та­масы болғасын, арагідік кей блог­тың түрлі себеппен орны ойсырап қал­ғаны да ұшырасты. Көрсеқы­зарлық­пен ашуын ашып алып, кейінгі «ашуын» кімнен аларын біл­мей, жарты жолда қолды бір сіл­теп, тәрк еткендері де болды. Бірақ Құдайға шүкір деп ай­тайық, жалпы, даму нышандары жоқ емес, бар. Сандық өлшемде дамуға қоса, контент тұрғысынан сапалық өрлеу мысалдары бар. Сырт сыншы көзге кейбір тұсы шикілеу боп көрінгенмен, осы пұш­пақты о бастан илеп жүрген­дер сатылай-сатылай дамып келе жатқанымызды бек растап берер. Түсірген авторлық видеосы бар, әні бар, басқасы бар... көп ұза­май, қазақ тіліндегі интернет-кон­тентке шөліркеп жүргендер, уәж айтуды әдетке айналдырушылар біраз сабасына түсер. Әлбетте ин­тернетті қазақи контентпен қа­нықтыру айналдырған бес-ал­тау­ға жүктелген вәзипа болудан гөрі, дұ­рысырағы, ортақ мүдде, тиі­сін­ше, жалпы, көптің ісі деп сынып­тан­дырылса мақұл.
Ал Ассамблеяда Елбасының ин­тернеттің қазақтілді сегментін да­мыту керек деген үндеуіне қа­тысты айтарым, интернет - жал­пыжаһани құндылық. Тиісінше, қазақстандық үлес те болатыны заңды құбылыс. Осынау үлкен мінберлерден осындай емеурін бар екен, демек, құзырлы лауа­зым­дылардың сол қазақтілді сег­менттегілермен ортақ тіл табысып, қа­жеттіліктері мен мұқта­ж­дық­тарды тізіп ап, тиісінше қолдау-де­меу тетіктерін қарастырар деп үміт ету керек. Тұтастай алғанда, кон­тент - өздігімен дами беретін ав­­тономды құбылыс. Бірақ оған қы­рын көзбен қарап емес, оң құ­шақ сай­лау тек игіліктерге апа­рып со­ғатын болымды көрсеткіш.
2. Көп тұсты заңдастыруға ма­шықтану, бәлкім, керек те шығар. Және интернет тізгінсіз кетсе, қатер төндірер алапат күш бо­ла­рын топшылау керемет жұмбақ емес те шығар... Өз басым бұл заңның редакциясымен толық­қан­ды танысып үлгермедім. Та­нысып үлгергенім - кейбір қазақ блогшыларының біраз уақыттан бері арбасын сүйреп келе жатқан блогтарын «құлыптап» тастауы болды. Заң үркітуші машина болудан гөрі, қоғамдық дамуға зор серпін бергіш осынау плат­фор­маларға қолдау болса, құба-құп. Екеуара ауызбіршілікке ұйыт­қы боп, іріткі салушыларға бір жұдырықпен аттанса ғана заң­ның ұрымталдығын айтуға не­гіз туады. Ал ол үшін көп еңбек ету керек шығар...

Бекжан Толыбай, қаржыгер, блогшы:
1. Қазақтілді блогосфера да­мып жатқаннан гөрі, бір орында тұр деуге болады. Оның кең кө­лем­де таралып, санының артуы үшін блогтардың сапасы жақ­сару­мен қатар, олар ел-жұрт пай­да­ланатын өзіндік ақпарат көз­деріне айналуы тиіс. Өкінішке қа­рай, қазақ блогтары жеке адам­дар­дың күнделігінен аса алмай ке­ле жатыр. Бірақ олардың ішінде пай­далы блогтар да бар. Мәселен, Нұр­ғиса Асылбековтің «Аудар­ма­­шының түрткендері» атты бло­гын өз басым қызыға қараймын. Бірін­шіден, бұл блогты қазақ­шам­ды жетілдіре түсу үшін қада­ға­лаймын: онда шетелдік жаңа тер­миндерді қазақшалау, неоло­гиз­м­дерді көрсету ұсыныстары ойға қонымды. Тіпті Термин­ком­ға қарағанда, осындай кішкентай блог­тың атқарған қызметі зор, рө­лі жоғары ма деймін.
Ал қалған блогтар аптасына бір-ақ рет «қандай жаңалықтар бар екен» деп бір рет шарлап шы­ғуға ғана тұрарлық. Мұны қазақ блог­герлерінің өздері де мойын­дай­ды. Жалпы, блогтың қолда­ны­лу мүмкіндігі зор: не ол өздігінен да­миды (қазақ блогосферасы сияқ­ты жеке адамдардың баста­ма­сымен), не коммерциялық қол­даудың арқасында кең өріс ала­ды. Коммерциялық тұрғыдан алып қарасақ, блогтар ақпарат­тық-танымдық сайттар контен­ті­нің құрамдас бөлшегі ретінде қарас­тырылады. Бұл тұста кейбір сарап­шылар мен мамандар өзде­рі­нің жеке «газеттерін» жариялай ала­ды.
Блогтың үстемдігі неде? Блог жүргізуші өз жазуларын кез кел­ген жерден жеке поштасын пай­даланғандай қолайлы шарт­тар­мен өзі орналастырып, жариялай ала­ды. Екіншіден, әрбір жазылған нәрсені сол жерде талқылауға мүм­кіндік бар. Бұл өз кезегінде бас­қалардың ой-пікірлерін білуге мүм­кіндік береді. Мәселен, «БТА» бан­кінің бұрынғы басқарма төра­ғасы Роман Солодченко мырза «блог­спотта» өзінің жеке блогын ашып, онда банкі мен өзге де мә­се­лелерге қатысты пікір-көз­қарасын беріп, түскен сауал-ой­ларға сол жерде жауап беріп отыр. Сол сияқты Премьер-министр мен өзге де министрлердің блог­тары мұңын жоғарыға жеткізе ал­май жүргендер үшін қажетті құралға ай­налды.
2. Өз басым «Интернет туралы» заңның ешқандай да зардабын көрген жоқпын, мені ешкім де қыс­паққа алып жатқан жоқ. Се­бебі менің блогымда барған ки­ноларым, оқыған кітаптарым тура­лы ғана жазулар жария­лана­ды. Мұның ұлт қауіпсіздігіне еш­қан­дай да қатер төндірмейтіні бел­гілі. Сондықтан мен бұл заң қа­ралған тұста да, қазір де бір пікір­д­емін: Ғаламторды реттейтін заң қажет. Себебі ұлтаралық тату­лық­қа іріткі салу, дінге байланыс­ты радикалды көзқарасқа салы­нып, қоғамда үрей туғызу немесе тіпті негізсіз өсек-аяндардың та­ра­луымен өзге де салдарға апа­ра­тын себептерге дер кезінде шара қол­данылуы тиіс. Ал ол үшін са­ланы реттейтін заңды тетіктердің бол­ғаны шарт. Бірақ бұл адам құ­қын бұзуға апармауы керек. Бұл өте маңызды. Тоқ етері, бұл заң­ның блогосфераның дамуына еш­қандай да кері ықпалы жоқ. Сон­дықтан қазақ блогосферасы да­ми­тын болса, заңға қарамастан да­ми береді деп ойлаймын.

Кәмшат ТАСБОЛАТ
29.10.09