Бүгінде әлемге танылған әндер аз емес. Кейде адам оның тілін толық түсінбесе де, әуенін ыңылдап айтып жүреді. Өйткені кейбір әндер сөзден бұрын әуенімен, ырғағымен, орындаушының мәнерімен есте қалады. Осындай әндердің қатарында бауырлас түрік халқының туындылары да бір төбе. Түрік поп-музыкасының бір ерекшелігі — әр кезеңде бір әнші немесе бір ән әлемдік деңгейде жарқ етіп көрініп, Түркия музыкасын өзге елдерге танытып отырады. Бүгін бұрын әуенін айтып, қайырмасын жаттап жүрсек те, олардың толық мағынасына әрдайым мән бере бермейтін үш түрік әніне тоқталамыз.
Ұмытылмаған махаббат әні. Tarkan әндерінің қай-қайсысы да түрік поп-музыкасындағы жеке бір құбылыс деуге болады. “Şımarık”, “Kuzu Kuzu”, “Şıkıdım”, “Hüp” сияқты әндері әр жылдары үлкен хитке айналды. Бірақ біз бұл шолуда “Dudu” әніне тоқталуды жөн көрдік. Себебі Tarkan-ның ресми YouTube арнасындағы ең көп қаралған бейнебаяндарының бірі — дәл осы “Dudu”. Қазіргі дерек бойынша клип 375 миллионнан аса қаралым жинаған. Ән 2003 жылы шыққан Dudu альбомына енген.
Tarkan Tevetoğlu — түрік поп-музыкасының ең танымал өкілдерінің бірі. Ол 1972 жылы Германияның Альцай қаласында туған. Кейін отбасымен Түркияға көшіп, музыкамен кәсіби түрде айналыса бастайды. 1992 жылы алғашқы альбомы Yine Sensiz жарық көрді. 1994 жылғы Aacayipsin альбомы оны Түркияда ғана емес, шетелдегі түрік тыңдарманы арасында да кең танытты. Ал 1997 жылғы Ölürüm Sana альбомындағы “Şımarık” әні Тарканды халықаралық деңгейге шығарды. Кейін “Kuzu Kuzu”, “Hüp”, “Dudu”, “Adımı Kalbine Yaz” сияқты әндері де кең тарады.
“Dudu” атауының өзі де әннің жылы, еркелетуге жақын сипатын ашады. Түрік тілінде бұл сөз көбіне сүйікті адамға айтылатын нәзік қаратпа ретінде қабылданады. Қазақша мағына жағынан “жаным”, “еркем”, “сүйіктім”, “қалқам” деген сөздерге жақын.
“Dudu” әнінің танымал болуының басты себебі — оның түрік попындағы жеңіл ырғақ пен сағыныш сезімін қатар беруінде. Ән бір жағынан билеуге ыңғайлы, екінші жағынан мәтінінде махаббат, өкініш, ұмыта алмау бар. Сондықтан ол тек көңілді поп-ән ретінде емес, тыңдарманның жеке естелігіне айналған шығарма ретінде қабылданды. Dudu альбомы Түркияда миллионнан аса данамен сатылғаны айтылады. Сонымен бірге бұл ән Ресей мен ТМД кеңістігінде де жақсы танылды. Осы тұрғыдан “Dudu” — Тарканның түрік попын халықаралық тыңдарманға жеткізген негізгі хиттерінің бірі.
Бірінші шумақ пен қайырманың мағыналық аудармасы:
Жүрегімде сен қалдың,
Кетсең-дағы алыстап.
Күнім сенсіз бос қалды,
Сағынышым жанды ұстап.
Көз алдымда бейнең жүр,
Ұмыттырмай өткенді.
Бір қарашы, жаным-ай,
Сенсіз көңіл көктемді.
Жаным-ай, жаным
Жүрек саған бұрылды.
Сен кеткенмен, жанымда
Сол бір сезім тығылды.
Жаным-ай, жаным,
Саған ғана әнім бар.
Қайда жүрсең, бәрібір,
Жүрегімде атың бар.
Жан жарасының әні. “Bu Akşam Ölürüm” — түрік рок-музыкасындағы ең танымал лирикалық әндердің бірі. Ән 1999 жылы Murat Kekilli-дің осы аттас альбомымен кең тарады. Атауы қазақша “Бүгін кешке өлемін” деген мағына береді. Бірақ әнді тура мағынасында ғана қабылдауға болмайды. Мұндағы “өлу” — махаббаттан, күйзелістен, ішкі жалғыздықтан туған поэтикалық бейне.
Murat Kekilli — Түркияның рок және Anadolu rock бағытымен танылған әншісі. Ол 1968 жылы Аданада туған. Музыкаға жастайынан қызығып, кейін сахнаға “Murat Kekilli ve Yolcular” тобымен шыққан. 1990-жылдардың соңында жеке орындаушы ретінде кең таныла бастады. Оның ең үлкен танымалдық әкелген әні — дәл осы “Bu Akşam Ölürüm”. Кейін “Vay Be”, “Turnam”, “Aklıma Gelmeyecektin”, “Gümüş Teller” сияқты әндері де тыңдарманға жетті.
Бұл әннің танымал болуының басты себебі — оның өте ауыр эмоционалдық қуатында. 1990-жылдардың соңында түрік поп-музыкасы көбіне би, көңіл көтеру, жеңіл ырғаққа жақын болса, “Bu Akşam Ölürüm” мүлде басқа көңіл күй әкелді. Мұнда адамның ішкі құлауы, махаббат алдындағы дәрменсіздігі, өзін тоқтата алмауы айтылады. Ән сол себепті Түркияда ғана емес, түрік музыкасын тыңдайтын басқа елдерде де кең тарады. Әсіресе Қазақстан, Әзербайжан, Орта Азия тыңдарманы үшін бұл ән түрік рок-лирикасының ең таныс үлгілерінің біріне айналды.
Бірінші шумақ пен қайырманың мағыналық аудармасы:
Бүгін кеште құлаймын,
Мені ешкім ұстай алмас.
Сен де мені тоқтата алмайсың,
Жұлдыздар да араша болмас.
Көзіңнен құзға түскендей,
Төмен қарай сырғимын.
Сенің сол бір жанарың да,
Мені енді ұстай алмас.
Түсіңде мен үлкейермін,
Көлеңкедей оралармын.
Ұмытам деп қашсаң-дағы,
Түнгі үрейің болармын.
Бүгін кеште жоғаламын,
Сен үшін ғана өртенем.
Мені тіпті ажалдың өзі,
Түсінбестей күй кешем.
Жылтырақ өмірге мысқыл. “Araba” — Mustafa Sandal орындаған түрік поп-музыкасының 1990-жылдардағы ең танымал әндерінің бірі. Ән 1996 жылы шыққан Gölgede Aynı альбомына енген. “Araba” қазақша “көлік”, “машина” деген мағына береді. Ән сырттай қарағанда жеңіл, ойнақы поп-шығарма сияқты көрінеді. Бірақ мәтінінде бір қызық әлеуметтік астар бар: әнде адамның шынайы болмысы мен сыртқы көрінісі, мінезі мен материалдық мүмкіндігі салыстырылады.
Mustafa Sandal — Түркияның танымал поп-әншісі, композитор және ән авторы. Ол 1970 жылы Ыстанбұлда туған. 1990-жылдардың басында басқа әншілерге ән жазып, музыка саласында таныла бастады. 1994 жылы алғашқы альбомы Suç Bende жарық көріп, оны Түркиядағы жаңа поп-жұлдыздардың қатарына қосты. 1996 жылғы Gölgede Aynı альбомы оның танымалдылығын одан әрі күшейтті. Кейін “Aya Benzer”, “İsyankar”, “Pazara Kadar”, “Jest Oldu”, “Kalmadı” сияқты әндері де кең тарады.
“Araba” әнінің танымал болуының басты себебі — оның өте қарапайым әрі есте қалатын қайырмасында. Әннің негізгі образы — көлігі бар адам. Бірақ әнші үшін көлік, сыртқы байлық немесе сәнді көрініс маңызды емес. Ол адамның “рухы жоқ” деген ой айтады. Яғни әнде материалдық артықшылық емес, адамның ішкі болмысы, мінезі, шынайылығы маңыздырақ деген мағына бар. Осы қарапайым, бірақ есте қалатын идея әнді ұзақ өмір сүретін хитке айналдырды. Кейін “Araba” қайта өңделіп, 2004 жылы халықаралық нұсқа ретінде де тарады. Германия чартында да көрінді. Сондықтан бұл ән тек Түркия ішінде ғана емес, түрік поп-музыкасының шетелге шыққан үлгілерінің бірі болды.
Әннің мағыналық аудармасы келесідей:
Оның көлігі бар шығар,
Жылтырап тұрған сәні бар.
Бірақ жүрек бос болса,
Оның несі мәні бар?
Саған ұнап қалған шығар,
Сыртқы түрі, байлығы.
Бірақ жанын тыңдап көрсең,
Сезілмейді жылуы.
Газын басып зулайды,
Көзге түсер жолында.
Бірақ рух жоқ ішінде,
Бос кеңістік жанында.
Көлігі бар, сәні бар,
Бәрі сырттай жарасар.
Бірақ жаны болмаса,
Махаббатқа жарамас.
Әрине, түрік музыкасын үш әнмен ғана шектеу мүмкін емес. Бұл шолуда біз қазақ тыңдарманына жақсы таныс, әр кезеңде кең тараған үш әнге ғана тоқталдық. Бұл - біздің таңдауымыз. Ал түрік музыкасында бұлардан бөлек те қазақ тыңдарманы жақсы білетін, көпшілік ыңылдап айтып жүретін әндер аз емес. Егер сіздің де осы тізімге қосар әніңіз немесе өз көзқарасыңыз болса, пікіріңізді оқырмандармен бөлісе отырыңыз.
Назар аударыңыз: Бұл мақала авторлық құқықпен қорғалған. Мәтіннің толық нұсқасын көшіру, тарату немесе басқа басылымдарға жариялағанда авторы көрсетіп, Аikyn.kz сайтына белсенді гиперсілтеме беру міндетті. Мақаланың жекелеген бөліктерін пайдаланғанда да осы талап сақталуы тиіс.