Орта мектептердің 10-11-сыныптарына арналған пән жобасы бірден жаңашылдығымен көзге түсті. Жаңа мазмұндағы білім беру бағдарламасы мен оқулық жобасы әлемдегі технологиялық, ақпараттық, геосаяси трендтер мен құбылыстарды ескере отырып әзірленген. Жобаны талқылауға «Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы» АҚ мамандары, сарапшылар, әскери қызметкерлер қатысты.
Орталық директоры, генерал-майор Асхат Рыспаевтың айтуынша, бағдарламаға арналған оқулық жобасын жасауға мектептердегі бастапқы әскери дайындық пәнін оқытатын мұғалімдер, Қарулы күштер мен өзге күш құрылымдарының офицерлері тартылған. Оқулықты жазған авторлардың барлығының арнайы сертификаты бар.
Әрі жобаны жасау барысында жоғары сынып оқушылар мен арнаулы орта оқу орындарының студенттері арасында фокус-тобы зерттеулері ұйымдастырылып, жасөспірімдердің көзқарасы да назарға алыныпты. Нәтижесінде, заманауи, әскери және азаматтық саланың көптеген бағыты ескерілген оқулық жобасы даярланды.
«Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы, экономика ғылымдарының докторы Айгүл Төлембаеваның айтуынша, бағдарламаның өзегін де жаңа оқулық қалыптастыруға тиіс.
«Бастапқы әскери дайындықтың жаңа жүйесі заман талабына сай болып, жастардың бойында әскери қызметте, күнделікті өмірде және төтенше жағдайлар кезінде қажет машық қалыптастыруы керек. Оқулықтардың мазмұнына сыни ойлау, көшбасшылық қабілет, психологиялық тұрақтылық, командада жұмыс істеу дағдысы мен қауіпсіздікке көңіл бөлу қасиеттерін дамытуға бағытталған бөлімдер енгіздік», – дейді Айгүл Төлембаева. Сонымен қатар ол оқулық іс жүзінде жасөспірімдердің азамат болып қалыптасуына ықпал ететінін атап өтті.
Сонымен қатар оқулықтағы әр бөлімді даярлауға әскери дайындық, ІТ технологиялары, пилотсыз ұшатын авиациялық жүйелер, әскери тарихшылар, психологтар, топографтар және медицина мен өзге сала мамандары да тартылған. Жаңа оқу бағдарламасы оқушыларға бастапқы әскери дайындық әліппесін үйретіп қана қоймай, кез келген жағдайды бағалай білу, оқыс оқиғалар кезінде әрекет ету алгоритмін, зардап шеккендерге алғашқы көмекті дұрыс көрсетуді меңгеруге де ықпал етеді. Оқулық «Адал азамат» қағидасының басым бағыттарымен де үйлесім тапқан.
Жалпы, жаңартылған пәнге арналған оқулықтың оқушылардың қызығушылығын ояту мүмкіндігі байқалып тұр. Сапалы иллюстрация, қысқа мәтіндер, заманауи әскери техникалардың фотолары, мазмұнның ұлт тарихымен үйлесімі бірден көзге түседі. Оқушыларға Алтын орда дәуірінен бастап, Қазақ хандығы кезіндегі әскери өнер, ХХ ғасырдағы қолбасшылар мен ерлік көрсеткен батырлар, қазіргі геосаяси ахуал, халықаралық әскери ұйымдар жайлы мәліметтер енгізілген. Төтенше жағдайларда қалай әрекет етуден бастап, қазіргі заман соғысында қолданылып жатқан технологиялардан төнетін қатерді азайту, сақтық шараларын ұйымдастыру қатарлы өзекті бағыттар да бар. Айталық, оқулық жобасында бұрынғы қазақ әскерінің «Бес қаруы» болса, қазіргі жауынгерде «Жеті қару» болуы керек екені айтылған. Автомат, тапанша, сүңгіден бастап, антидрон құралдары мен шағын дрон да жауынгердің қазіргі қаруына айналып отыр.
Сондай-ақ оқулық жобасында топографияға ерекше назар аударылғаны да байқалады. Әдетте, картамен жұмыс істеу география пәнінің бір саласы сияқты көрінгенімен, төңіректі бағдарлай білу, картадағы деректерді оқу бүгінде өте өзекті. Айталық, соңғы жылдары қала балалары бағдарды тек гаджеттердегі арнаулы қосымшалар арқылы ғана анықтай алатын болып жүр. Аспандағы Темірқазық жұлдызын тану былай тұрсын, күнделікті жағдайда түстік пен теріскейді ажырата алмай қалатындар да бар. Сондықтан топография бағытының ескерілуі жастарды өмірге бейімдеуге қажет бағыт болса керек. Форс-мажор жағдайда әрекет ету бейбіт күнде де өзектілігін жойған жоқ.
Айталық, жыл сайын әлемде қақалып-шашалудан 140-160 мың адам көз жұмады. Ондай оқиғалар бізде де кездеседі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы халқының саны 20 млн шамасында болатын елдерде механикалық асфиксиядан жылына 300-500 адам көз жұматынын айтады. Жазатайым оқиғалардан болған өлім-жітім санатына кіргендіктен, біздің елде жеке статистика жоқ. Бірақ оқыс оқиғалар болып жатады. Мысалы, биыл мамырда Маңғыстауда бір азамат кәуапқа қақалып қайтыс болды. Бұл оқиғаны азаматтың ажалы деп бағалай салғанымызбен, шұғыл көмек жасау әдістерін білетін адамдар болғанда, оқиға басқаша өрбуі мүмкін еді. Қақалып-шашалған адамдарға жедел жәрдем келгенше көмек көрсетуді, соның ішінде Геймлих әдісін азаматтардың көбі білмейді. Қасында ешкім жоқ кезде мұндай жағдайда не істеу керек екенін білетіндер тіптен аз. Сол сияқты мертіккенде, дене жараланғанда қалай әрекет етуді де көрнекі құралдармен тек арнайы маманданған оқу орындарында ғана оқытатын болдық. Жасөпірімдер мұндай амалдарды біле бермейді. Ал жаңа бағдарламаға арналған оқулық жобасында мұның бәрі қамтылыпты.
Жалпы оқулық жобасымен танысқанда, бастапқы әскери дайындыққа арналған жаңа бағдарламаның мүлдем тың сипатта екені байқалады. Бұрынғы бағдарлама оқулықтары мазмұнының тең жартысына жуығы жол ережесіне арналатын еді. Суреттермен, арнайы схемалармен безендіру өте сирек кездесетін. Жаңа оқулық жобасы альфа-ұрпақтың оқу, жазу, дүниені қабылдау ерекшеліктері ескеріле отырып әзірленген. Әрі жастарды Қарулы күштер сапында қызмет етуге қызықтырудың тетіктері де енгізіліпті. Офицерлер мен сержанттар даярлайтын оқу орындарының тізімі де берілген. Яғни әмбебап жоба болып тұр.
Осы тұста елімізде бастапқы әскери дайындық пәніне қатысты түрлі көзқарас бар екенін де мойындау керек. Бірқатар азамат бұл пәнді қажет емес деп санаса, ата-аналардың тағы бір тобы қолдайды. Жаһандағы геосаяси ахуалды ескерсек, бастапқы әскери даярлық пәні еліміздің қорғаныс қабілетін арттыруға ықпал етеді. Себебі Қарулы күштердің қуатты, елдің қорғаныс қабілетінің мығым болуы заманауи қару-жарақпен ғана өлшенбейді. Бірінші кезекте армияға адам керек. Білікті, оң-солын таныған азамат қажет. Ал Отан қорғау – әр азаматтың конституциялық міндеті. Демек, әскери борышын өтейтін жастардың армия өмірімен таныс болғаны дұрыс. Жаңа бағдарлама осы бағытты жетілдіруге ықпал етеді.
Рас, оқулық жобасы әлі бекітілген жоқ, әлі де сараптаудан өтеді. Оқу-ағарту министрлігінің сарапшылары да қарайды. Дегенмен жаңа жоба қабылданады деген үміттеміз. Өйткені Отан қорғау ұлы міндет екеніне балалар мен жасөспірімдерді жастайынан баулып, өмірде қажет болатын дағдыларға ерте машықтандыру керек. Ал ол үшін сапалы бағдарлама мен оқулық, білікті маман қажет.
Ардақ СҰЛТАН