Несие алу — жай ғана банкпен келісім жасау емес, бірнеше айға немесе бірнеше жылға созылатын қаржылық міндеттеме. Сондықтан несие рәсімдемес бұрын адам өз жағдайын нақты бағалауы керек. Ол үшін өзіңізге мына 5 сұрақты қойып көріңіз.
1. Бұл несие маған шынымен қажет пе?
Кейде адам несиені нақты қажеттілік үшін емес, эмоциямен алады. Жаңа телефон, қымбат киім, демалыс немесе сәнді техника дәл қазір керек сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ бірнеше күн өткен соң оның аса маңызды болмағанын түсінуге болады. Сондықтан ең алдымен: «Бұл затсыз өмірім қиындай ма, әлде кейінге қалдыруға бола ма?» деп ойланған дұрыс.
2. Ай сайынғы төлемді тұрақты төлей аламын ба?
Банк ай сайынғы төлемді есептеп береді. Бірақ оны төлеу сіздің мойныңызда. Жалақы кешіксе, қосымша шығын шықса, ауырып қалсаңыз немесе табыс азайса, төлем жасау қиын болуы мүмкін. Сондықтан несиені тек бүгінгі жағдаймен емес, алдағы бірнеше айдағы мүмкіндігіңізбен есептеу керек.
3. Бұл төлем табысымның қанша бөлігін алады?
Егер несие төлемі табыстың үлкен бөлігін алып қойса, күнделікті өмірге ақша жетпей қалуы мүмкін. Пәтерақы, азық-түлік, жол, дәрі-дәрмек, отбасы шығыны сияқты міндетті төлемдерді алдын ала есептеген дұрыс. Несие төлемінен кейін қолыңызда жеткілікті ақша қалуы керек.
4. Жалпы қанша артық төлеймін?
Көп адам тек ай сайынғы төлемге қарайды. Бірақ несиенің жалпы құнын ұмытып кетеді. Мысалы, ай сайынғы төлем аз болып көрінуі мүмкін, бірақ мерзім ұзақ болса, артық төлем көп болады. Сондықтан келісімшартқа қол қоймас бұрын: «Мен банкке негізгі қарыздан бөлек қанша ақша төлеймін?» деген сұраққа нақты жауап алу керек.
5. Егер төлей алмай қалсам, не болады?
Бұл сұрақты алдын ала ойлау маңызды. Төлем кешіксе, айыппұл қосылуы, несие тарихы нашарлауы, банк тарапынан талап күшеюі мүмкін. Сондықтан төтенше жағдайға арналған шағын қаржылық қор болғаны дұрыс. Ең кемі бір-екі айлық төлемді алдын ала сақтап қойған жөн.
Несие — дұрыс пайдаланса, белгілі бір мәселені шешуге көмектесетін құрал. Бірақ ойланбай алынған несие адамның қаржылық жағдайын ауырлатып жіберуі мүмкін. Сондықтан шешім қабылдамас бұрын осы бес сұраққа шынайы жауап беріңіз. Сонда қарыз сізге көмектесе ме, әлде қосымша салмақ бола ма — анық көрінеді.