Жыл басында Қызылорда қаласында өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында Мемлекет басшысы аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму қарқынына тоқталып, жаңадан бой көтерген ЖЭО-ның мүмкіндігін жоғары бағалаған болатын. Кеңесте Президент: «Соның ішінде жаңа жылу электр орталығы іске қосылғанын ерекше атап өткен жөн. Стратегиялық маңызы бар бұл нысан толығымен инвестордың қаржысына салынды. Жылу орталығы аймақтың энергетикалық қауіпсіздігін нығайта түседі», – деп ерекше атап өтуі, жаңа орталықтың аймақ үшін стратегиялық маңызын айқындап берді.
Сыр шаһарында бұған дейін 1964 жылы пайдалануға берілген жылу электр орталығы жұмыс істеп келді. Кейінгі жылдары 60 жылдан астам уақыт үздіксіз жұмыс атқарған инфрақұрылымдық нысанның техникалық мүмкіндіктері халық сұранысын толық өтей алмайтыны байқалады. Өйткені небәрі 67 мегаватт электр энергиясын өндіретін ескі станция облыстың қажеттілігінің небәрі 30 пайызын ғана қамтамасыз етуге қауқарлы болды. Бұл бірінші кезекте халық санының артуы мен жер ауқымының кеңеюіне де тікелей байланысты еді. Сондықтан жеткіліксіз электр энергиясын сырттан тасымалдауға мұқтаждық туды. Осы ретте аталмыш түйткілді шешудің жалғыз жолы – өңірден жаңа жылу электр орталығының салу ісі өздігінен сұранып тұрды.
Өңірдегі жылу электр орталығын салу бастамасы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тікелей тапсырмасымен жүзеге асырыла бастады. Облыс әкімінің ықпалымен бірегей жобаны жүзеге асыру Түркияның Aksa Energy компаниясына тапсырылды. Толықтай инвестор қаржысына салу жоспарланған жобаның жалпы құны 215 млрд теңге болды.
– Өңірде жаңа жылу электр орталығының құрылысы 2024 жылы қарқын алды. Алғашында инвестициялық келісімшартқа сәйкес, стратегиялық нысанды іске қосу 2026 жылдың тамыз айына жоспарланған. Алайда облыс басшысының ықпалымен жылу электр орталығының құрылысы межелі мерзімнен бұрын іске қосылып отыр. Құрылыс жұмыстары барлық талап үдесіне сай жүргізіліп, толық қуатында жұмыс істей бастады. Аталмыш орталық келешекте аймақтың индустриялық дамуына тың серпін беретініне сеніммен қараймыз, – дейді Қызылорда облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы басшысының орынбасары Тахир Нәдірбек.
Аталмыш нысан энергетика саласы ғана емес, өңір экономикасының жаңа деңгейге көтерілуіне жол ашатын маңызды стратегиялық қадам саналады. Бұл өз кезегінде өңірдің энергетикалық қауіпсіздігін тәуелділіктен арылтып, жаңа өндірістердің ашылуына мүмкіндікті арттырады деп жоспарланып отыр.
Басқарманың мәліметіне сәйкес, мұнда әлемнің жетекші өндіріс орындарының жабдықтары орнатылған. Атап айтқанда, АҚШ-тың General Electric компаниясының газ турбиналары, Чехияның Doosan Skoda бу турбинасы, Италияның AC Boilers бу қазандықтары және Түркияның Mimsan су жылыту қазандықтарымен жабдықталған. Бұл жабдықтар энергия өндіру тиімділігін арттырып қана қоймай, экологиялық талаптарға да толық сәйкес келеді.
Қазір станция 176 мегаватт электр энергиясын өндіруде. Алдағы кезеңде 95 мегаваттық бу газ турбинасы толық іске қосылса, нысан жобалық қуаты артып, облысты толық көлемде электр энергиясымен қамтамасыз ететін болады.
– Бүгінде Қызылорда облысының электр энергиясын тұтыну көлемі шамамен 220 мегаватқа жетті. Демек, жаңа станция іске қосылғаннан кейін өңір өзін-өзі электр энергиясымен қамтамасыз етіп қана қоймай, артық энергияны өзге өңірлерге жеткізу мүмкіндігі артады. Жобаның тағы бір маңызды тұсы – оның экономикалық тиімділігінде деп айтуға болады. Яғни, жаңа жылу электр орталығы газды бұрынғы станциямен салыстырғанда 50 пайызға дейін үнемдейді. Бұл – өндіріс шығындарын азайтып, энергияның өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді, – дейді Тахир Қуанышбекұлы.
Энергетикалық нысанның тағы бір ерекшелігі – станция небәрі 20 минут ішінде 50 мегаваттан 240 мегаватқа дейін жүктемені өзгерте алады. Бұл мүмкіндік еліміздің оңтүстік өңірлеріндегі энергия жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде ерекше маңызға ие. Тағы бір айта кететін жәйт, жаңа станцияның жылу беру мүмкіндігі де айтарлықтай жоғары. Егер ескі орталықта желілік температура 95 градуспен шектелсе, жаңа нысанда бұл көрсеткіш 130 градусқа дейін жететін көрінеді. Сонымен бірге техникалық тұрғыдан алғанда, су қыздыру қазандықтарының пайдалы әсер коэффициенті шамамен 30 пайызға жоғары. Бұл да энергия тиімділігін арттыруға үлкен сеп дейді мамандар.
Станцияның автономды режимде жұмыс істейтіні де ерекше назар аударуға тұрарлық. Яғни, магистралды электр желілерінде қандай да бір ақау немесе кернеу тұрақсыздығы болған жағдайда станция өз жұмысын тоқтатпай, энергия өндіруді жалғастыра алады. Мұның өңірдегі әлеуметтік нысандардың, өндірістік кәсіпорындардың және тұрғындардың үздіксіз электрмен қамтылуын қамтамасыз етуге ықпалы зор.
– Бүгінде станция толығымен іске қосылды. Нақты уақытта екі газ турбина үздіксіз жұмыс жасап тұр. Соның негізінде тұрақты түрде 176 мегаватт электр энергиясы өндірілуде. Шамамен бір айдың көлемінде қалған жұмыстарды бітіруге мүмкіндік бар. Яғни, жақын күндері қосымша 95 мегаватт генераторды іске қосатын боламыз. Нақты жоспар бойынша мамыр айында станция жұмыстары толықтай аяқталуға тиіс. Қазір бу газ турбинасын іске қосу кезеңі жүргізіліп жатыр. Бүгінде нысанда шамамен 400-дей адам жұмыс жасауда. Оның ішінде 30-40 адам түрік мамандарын қамтыса, қалған басым бөлігі жергілікті жұмысшылар, – дейді кәсіпорын директорының көмекшісі Камал Мадатов.
Жалпы, Сыр өңірінде жаңа жылу электр орталығының іске қосылуы электр энергиясының жеткілікті әрі тұрақты болуына, жаңа өндіріс орындарын ашуға, шағын және орта бизнесті дамытуға зор мүмкіндік беріп тұр. Сонымен қатар бұл жоба келешекте өңірден жаңа жұмыс орындарын құрып, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға оң ықпал болады деген үміт зор.
Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ,
Қызылорда облысы