Кедендік одаққа мүше елдер үшін ұлтүсті ортақ – халықаралық валюталық-қаржы жүйесіне көшудің ауылы алыс емес сияқты. Осыдан екі-үш ай бұрын қазақстандық экономистер тобы Кедендік одаққа мүше үш ел арасында жүретін ортақ валютаның жүйесін жасауға кіріскен болатын. Топтың жетекшісі белгілі сарапшы-экономист Қанат Берентаев мұндай дайындық Одаққа мүше елдер ұлтүсті валюта құра қалған жағдайда қажет болатынын айтқан. Әрине, неге болса да, алдын ала дайын отырған жақсы. Сарапшының айтуынша, бұл іспен бірнеше адам айналысқан. Бүгінде басталған іс аяқталып қалды.
Президенттің 2020 жылға дейін қазақстандықтардың 90 пайызының мемлекеттік тілді меңгеруі тиіс деп міндет қойғанын барша халық біледі. Қарап отырсақ, бұл межеге жетуге небары 7 жылдай уақыт қалыпты. Баршамыздың бір тілде сөйлеп, бас біріктіруіміздің жолы қандай болмақ? Бұған да жауапты Президенттің Қазақстан халықы ассамблеясының соңғы сессиясында сөйлеген сөзінен таптық. Елбасы тілді меңгеруде ең алдымен талаптың жастарға қойылатынын айта келе: «Мемлекеттік тілді меңгеруге алдымен өз қандастарымыз зор үлес қосуы керек! Елімізде 10 миллион қазақ болса, өздері түгел тілді білсе, байлықтың ең үлкені осы болар еді! Барлығымыз қазақ тілінде сөйлесек, қазақы қуатты орта пайда болады да, барлық мәселе өзінен-өзі шешіледі» деп, қоғамға ой тастады. Ал қазақы қуатты ортаны қалай қалыптастырамыз?
Өткен аптада Қазақстан халқы ассамблеясының ХХ сессиясы «Бір халық – бір ел – бір тағдыр» деген атаумен өткені белгілі. Осы алқалы жиында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қазіргі кезеңде бірінші орынға «қазақ халқының ұлттық бірлік үдерісіндегі рөлін нығайту міндеттері шығып отырғандығын» тілге тиек етті «Ассамблеяның ең басты міндеті – еліміздегі қоғамдық келісім. Ал ұлтаралық татулық мәселесі Ассамблеяның сан қырлы қызметінің бір парасы ғана. Қазақстандағы қоғамдық келісім, ең алдымен қазақтың келісімі екенін мықтап есте ұстаған абзал. Татулық пен тұрақтылық ел иесі ретінде ең алдымен қазаққа керек! Қазақтың ынтымағы мен бірлігі мықты болмайынша мемлекеттің тұтастық келбетін сақтау мүмкін емес, – деді Нұрсұлтан Назарбаев.
«Балалы үй – базар, баласыз үй – мазар». Қашанда қалт айтпайтын дана халықтың бұл пайымы бүгінде үлкен мәселеге айналып барады. Өкініштісі, жыл сайын үйленіп, ұрпақ өрбітем деген ұл-қыздардың 15-20 пайызы отбасында баланың былдырын ести алмай жүр. Олардың ішінде түрлі жағдайда денсаулығынан айырылып, мүгедек болып қалған жандар да бар. Ал өз қаражатына ЭКО жасатуды олардың қалтасы көтере бермейді. Осы орайда «Мен өмірді сүйемін» қоғамдық қорының төрайымы Меруерт Сүлейменова ЭКО жасатуға мемлекет тарапынан бөлінетін квотаның белгілі бір саны мүмкіндігі шектеулі жандарға қарастырылса деген ұсыныс айтады.
Парламент Сенатының Конституциялық заңнама, сот жүйесі мен құқық қорғау органдары комитеті Шымкент қаласында «Кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстардың алдын алу және құқық бұзушылықтар профилактикасы» тақырыбы бойынша көшпелі отырыс өткізді. Шараға Палата комитетінің мүшелері, Iшкі істер, Әділет, Білім беру министрліктерінің, Бас прокуратураның, жергілікті атқарушы және өкілді органдардың, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері қатысты.
Өткен апта әлемдік қор және тауар биржаларындағы бағалардың түсуімен есте қалды. Алтынның мысқалы бақандай 300 доллар жоғалтып, 1400 доллар деңгейіне дейін төмендеді. Өндірістік басқа металдардың да бағасы арзандады. Әдетте алтын бағасы түскен шақта көмірсутектердің бағасы өсіп шығатын еді. Бұл жолы олай болмады. Мұнай баррелі бір аптаның ішінде бақандай 15 долларға арзандады. Мұнымен бірге қор биржаларындағы бағалар түсіп, индекс-индикаторлар шамамен 3-4 пайызын жоғалтты. Мәселен, Доу Джонс алдыңғы аптада 14 800 пункттен асып, 2007 жылдың тамызына дейінгі дәрежесіне жетіп қалған еді, қазір ол 14600 пункт деңгейіне ғана иек артып тұр. Жапонияның Никкей индекс-индикаторы да шамамен 200 пункттен айырылып қалды. Жалпы алғанда бүкіләлемдік қор биржаларындағы индекс-индикаторлар түгелдей дерлік «жүдеді» деуге болады.
Орыс мектептеріндегі оқушылардың ата-аналары балаларын жаппай мемлекеттік тілдегі білім ошақтарына бере бастады. Сондықтан өзге тілде білім беретін мектептер жылдан-жылға азаюда. Тағы бір айта кетерлігі бізде өзбек, ұйғыр мектептері бар. Егер зерделеп қарайтын болсақ, әлемдік стандарт бойынша әрбір ұлт мектептерінде мемлекеттік тілді үйрету балабақшадан басталады.
ХХІ ғасырда әлемнің дамуында энергетика саласы халықаралық саясаттың аса маңызды құралына айналды. Ол жаһандық экономиканың басты қан тамырларының бірі секілді, барлық елдерді өзара байланыстыратын негізгі тетіктің рөлін атқара бастады. Тіпті кейбір сарапшылар: «соңғы ширек ғасырда әлемнің бірқатар аймақтарында орын алған түрлі төңкерістердің бір ұшығы осы қуат көздеріне деген таластан туындап отыр» дегенді айта бастады. Халықаралық қауымдастықтар тығырықтан шығудың бір жолы ретінде өз мүшелеріне жаңғырмалы және баламалы қуат көздерін дамыту деп отыр. Бұл бағыттағы зерттеу жұмыстарына дамыған елдерде қомақты қаржы бөлініп, арнайы бағдарламалар қабылдана бастады.
Адамзат қанша сырын аштық, бетіне қондық деп жаһанға жар салғанымен, Айдың құпиясы әлі күнге толық ашылған жоқ. Саналы тіршілік иелері ары кетсе Айдың қыр-сырын 10 пайызға ғана меңгерген болар. Жер серігі деп саналатын бұл ғаламшардың 90 пайызы әлі күнге құпияға толы. Ғалымдар арасында «Ай ешқандай табиғи емес, жасанды ғаламшар» деген пікір көп. Мысалға мына бір бұлтартпас айғақты алға тартады. 1969-1972 жылдар арасында АҚШ Айды зерттеу үшін «Аполлон» бағдарламасын жасады. Осы аттас ғарыш кемелері бірінен кейін бірі Айға жолға шықты.
«Болашақ» стипендиясынан айырылған 80 адам өздерінің оқуларына мемлекет жұмсаған қаржыларды қайтармай, қашып жүр. Кеше осындай ақпарат мәлім болды. Бір жақсысы, олардың саны өте аз. Тағы бір дерек: 90-жылдары 47-дей «болашақтық» елге оралмай, шетелде қалып қойыпты. Бірақ «Халықаралық бағдарламалар орталығының» президенті С.Нұрбектің айтуынша, 2005 жылдан бастап, стипендиаттарға «жылжымайтын мүлкін кепілдікке қою» талабы енгізілгелі бері ондай оқиғалар жоқ. Ел Үкіметі кешегі отырысын «Болашақ» бағдарламасын іске асыру барысына арнады. Елбасының осынау «мега-жобасына» 20 жыл толып отыр.
Ғылым мен ақпараттық технологияның күн санап қарыштап дамып жатқаны белгілі. ХХI ғасырдың адамы күнделікті өмірде көптеген жеңілдіктерге қол жеткізетін компьютер, айпод, смартфон, бейнекамера және өзге де супер-функционалды құрылғылармен жарақтанған. Қоғам мен мәдениет түрленіп келеді. Бұл өз кезегінде этикалық идеалдарды екінші кезекке ысырып, гедонистикалық (рақатшылдық) құндылықтарды алға шығарды.
«Байқоңыр» ғарышжайы моральдық жағынан ескірді» деп мәлімдеді Ресей президенті Владимир Путин. Ол Ресейдің өзінде салынып жатқан ғарышжайдың болашағына сенім білдірді. Ал қазақ жеріндегі ғарышжайдың келешегі қандай болмақ?
Қазақстанның Экология министрі коммуналдық тарифтердің қатты көтерілуіне қарсы шықты. Қазақстанда «жасыл экономика» құруға арналған халықаралық жиын кезінде, кеше Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаров журналистерге өз пікірін ашық айтты. Әйтпесе, соңғы кездері биліктегі шенеуніктер, әкімдер, тіпті монополияға қарсы орган басшыларының өздері су, жылу, жарық алпауыттарының сойылын соғып, олардың тарифтерін әлденеше есе көтеру қажеттілігін дәлелдей бастаған. Ақордадағы күні кешегі Кәсіпкерлер кеңесінің отырысында Елбасы осы істе халықтың ауқатына қарайлау қажеттігін ескерткен. Министрдің ұстанымы осымен үндес екен.
Апта ортасында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Ұлттық қор басқару жөніндегі кеңестің отырысы өткені белгілі. Отырыс барысында Ұлттық қордың қаражатын пайдалану жөніндегі тұжырымдамалық тәсілдер, сондай-ақ оның активтерін орналастыру бағыттары қаралды. Президент еліміздің экономикалық саясатындағы ұзақ мерзімге арналған Ұлттық қордың рөлі мен орнын нақты айқындау қажеттігін атап өтті.
Қазақстанға жаңа сарапшылар жетіспейді. Бұл арада сан да, сапа да маңызды. Байқасақ, соңғы кездері Ресейдің кейбір қалталы топтарының қаржысына күнін көріп жүрген шетелдік сарапшылар елді дүрліктіретін алыпқашпа, теріс пиғылды мақалаларды жариялап жатқанда, мұндай ақпараттық соғыс пен шабуылдарда оларға әлеуметтік желілер мен дәстүрлі БАҚ-тар арқылы тойтарыс беріп отыратын бірен-саран отандық сарапшыны ғана білеміз. Берілген теріс ақпараттың «мысын» басып, салмақты оймен, тіпті әдемі қалжың, сарказммен бетін қайтарып, қазақ халқына дұрыс мағлұмат беріп жүрген сарапшылар қатарында Ерлан Қарин, Айдос Сарым, Расул Жұмалы, Мұхтар Тайжан, т.б. азаматтар бар.
